Özellikle Türk hukukunda anayasa yargısına ilişkin bilimsel
çalışmaların sayısı son zamanlarda göreceli olarak artış göstermesine
karşın, konunun Türk hukuk ve siyasi yaşamında işgal ettiği müstesna
yer göz önünde bulundurulduğunda, bu alanda yapılan incelemelerin
yeterli düzeyde olduğunu iddia etmek güçtür. Anayasa yargısına ilişkin
açıklamalara, genelde anayasa hukuku kitaplarında çok kısa bir şekilde
yer verilmektedir. Şu halde Türk hukukunda sadece bu konuda yazılmış
eserlerin sayısının artırılması güncelliğini bugün için de
korumaktadır. İşte biz bu çalışmamızla esas olarak, Türk anayasa hukuku
doktrininde duyulan bu gereksinime bir ölçüde de olsa cevap verme
çabası içerisinde olacağız. Bu kapsamda olmak üzere Türk anayasa
yargısının Alman anayasa yargısı Sistemi örneği ışığında ele alınmaya
çalışıldığı araştırmamızda, anayasa yargısına ilişkin teorik
açıklamalara ilişkin, göreceli olarak daha kısa birinci bölümün hemen
ardından, Türk Anayasa Mahkemesinin statüsü, oluşumu, görev ve
yetkileri ile kararları başlı başına bir ana inceleme konusu olarak
ikinci bölümde ayrıntılı olarak ele alınmıştır.
İçerik
1.BÖLÜM: ANAYASA YARGISININ KAVRAMSAL ANLAMI, VARLIK NEDENİ, MEŞRULUĞU ve TARİHİ GELİŞİMİ
I. ANAYASA YARGISI KAVRAMININ ANLAMI
A. Anayasa Yargısı Kavramının Anlamı Sorunun Genel Olarak Ortaya Konulması
B. Anayasa Yargısı Kavramı Konusunda Literatürde İleri Sürülen Görüşler
C. Anayasa Yargısı Kavramı Konusunda İleri Sürülen Görüşlerin Eleştirilmesi ve Görüşümüz
II. ANAYASA YARGISININ VARLIK NEDENİ
III. ANAYASA YARGISININ MEŞRULUĞU SORUNU
A. Anayasa Yargısının Hukuki Meşruiyeti
B. Anayasa Yargısının Demokratik Meşruiyeti
IV. ANAYASA YARGISININ TARİHİ GELİŞİMİ
A. Anayasa Yargısının Genel Olarak Tarihsel Gelişimi
1. Mülk Devleti Anlayışı ve Anayasa Yapısı
2. Polis Devleti Anlayışı ve Anayasa Yapısı
3. Hukuk Devleti Anlayışı ve Anayasa Yapısı
4. Genel İrade Anlayışı ve Anayasa Yapısı
5. Genel İrade Anlayışının Aşılması ve Anayasa Yargısına Geçiş
6. Tarihsel Süreç İçerisinde Oluşan Farklı Anayasa Yargısı Modelleri
a) Amerikan Modeli
b) Kara Avrupa’sı Modeli
B. Anayasa Yargısının Türkiye’deki Tarihsel Gelişimi
1. 1876 Kanun-u Esasisi ve Anayasa Yargısı
2. 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu ve Anayasa Yargısı
3. 1924 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu ve Anayasa Yargısı
4. 1961 Anayasası ve Anayasa Yargısı
5. 1982 Anayasası ve Anayasa Yargısı
2. BÖLÜM: 1982 ANAYASASINA GÖRE ANAYASA MAHKEMESİNİN STATÜSÜ, OLUŞUMU, GÖREV ve YETKİLERİ
I. 1982 ANAYASASINA GÖRE ANAYASA MAHKEMESİNİN STATÜSÜ
A. Anayasa Mahkemesinin Anayasa İçerisindeki Özel Konumu
B. Anayasa Mahkemesinin Özel Bir Anayasal Statüye Sahip Olmasının Nedeni
C. Anayasa Mahkemesinin İç Bağımsızlık Açısından Sahip Olduğu Özel Konum
D. Anayasa Mahkemesinin Öteki Yüksek Mahkemeler Karşısındaki Özel Konumuna İşaret Eden Diğer Düzenlemeler
E. Anayasa Mahkemesinin Konumu ve Üyelerin Özlük Hakları
F. Anayasa Mahkemesinin Konumu ve Sorumlulukları
II. 1982 ANAYASASINA GÖRE ANAYASA MAHKEMESİNİN OLUŞUMU
A. Anayasa Mahkemesi Üyelerinin Seçim Usulüne İlişkin Esaslar
B. Anayasa Mahkemesi Üyelerinin Parlamento Tarafından Seçilmesi Usulünün Sakıncaları
C. Anayasa Mahkemesi Başkan ve Başkanvekilinin Seçim Usulü
D. Anayasa Mahkemesi Üyelerinin Seçim Usulüne İlişkin Görüşlerin Genel Olarak Eleştirilmesi ve Görüşümüz
E. Anayasa Mahkemesi Üyelerinin Hukukçu Olmasının Gerekliliği
F. Anayasa Mahkemesi Üyeliğinin Sona Ermesi
G. Başka Görev Alma Yasağı, Üyeliğin Sona Ermesi, Özlük ve Aylık İşleri
H. Anayasa Mahkemesinin Giderek Artan İş Yükü
İ. Anayasa Mahkemesinin İş Yükünü Azaltmaya Yönelik Çözüm Önerilerimiz
J. Anayasa Mahkemesinde Uzmanlaşma ve İşbölümü
K. Anayasa Mahkemesi Bünyesinde Temyiz Mercii İhdas Edilmesinin Gerekliliği
L. Anayasa Mahkemesinin Kural Olarak Salt Çoğunlukla Karar Vermesi Usulü ve Buna Yönelik Eleştiri ve Önerilerimiz
M. Anayasa Mahkemesinin Yeniden Yapılandırmasının Zorunluluğu
III. 1982 ANAYASASINA GÖRE ANAYASA MAHKEMESİNİN GÖREV VE YETKİLERİ
A. Genel Olarak 1982 Anayasasına Göre Anayasa Mahkemesinin Görev ve Yetkileri
1. Görevleriyle İlgili Suçlar Nedeniyle Bazı Kişileri Yüce Divan Sıfatıyla Yargılamak
2. Ön Mesele Konularında Karar Vermek
3. Siyasi Partilerin Kapatılması Davalarına Bakmak
4. Siyasi Partilerin Mali Denetimini Yapmak
5. Yasama Dokunulmazlığının Kaldırılmasına veya Milletvekilliğinin Düşmesine İlişkin Kararları Denetlemek
6. Uyuşmazlık Mahkemesine Başkan Seçmek
7. Uluslararası Anlaşmaların Anayasaya Aykırı Olması Durumu
B. Anayasa Mahkemesinin Görev ve Yetkileri Konusunda 1982 Anayasasının 1961 Anayasasından Ayrılan Yönleri
C. Anayasa Mahkemesinin Görev ve Yetkileri Arasında Anayasa Şikayeti Kurumuna Yer Verilmemesi ve Türk Hukuki İçin Alman Modeli
IV. ANAYASAYA UYGUNLUK DENETİMİNE KONU OLAN NORMLAR VE İSTİSNALARI
A. Kanunlar
B. Olağan Dönem Kanun Hükmünde Kararnameleri
C. Anayasa Değişikliklerine İlişkin Yasalar
V. ANAYASAYA UYGUNLUK DENETİMİNİN ÖLÇÜSÜ (PRÜFUNGSMASSTAB)
A. Genel Olarak Denetim Ölçüsü: Anayasa Normları
B. Denetim Ölçüsü Olarak “Anayasallık Bloğu”
1. Denetim Ölçüsü Olarak ”Anayasallık Bloğu”nun Genel Anlamı
2. Anayasa Mahkemesinin “Anayasallık Bloğu”nu Ölçü Norm Olarak Kullandığı Somut Olaylar ve Bunların Eleştirisi
3. “Anayasallık Bloğu” Konusunda Avrupa’daki Olumlu Uygulama Örnekleri
4. Ölçü Normlar Arasında “Bağımsız Ölçü Norm-Destek Ölçü Norm” Şeklinde Bir Ayrıma Gereksinim Var mıdır ?
VI. ANAYASAYA UYGUNLUK DENETİMİNİN KAPSAMI
A. Esas Bakımından Denetim
1. Sebep Unsuru
2. Amaç Unsuru
3. Konu Unsuru
a) Genel Olarak Konu Unsuru Yönünden Anayasaya Uygunluk Denetimi
b) “Eksik Düzenleme” Konu Yönünden İptal Nedeni Olabilir mi?
c) Eksik Düzenlemenin Konu Yönünden İptal Nedeni Olamayacağına İlişkin Anayasa Mahkemesinin İçtihadı
d) Eksik Düzenlemenin Konu Yönünden İptal Nedeni Sayılamayacağı Hususundaki Görüşümüz
B. Şekil Bakımından Denetim
1. Kanunların Şekil Bakımından Anayasaya Uygunluk Denetiminin Anlamı ve Sınırı
2. Anayasa Değişiklerine İlişkin Yasaların Şekil Bakımından Denetiminin Anlamı ve Sınırları
3. Kanun Hükmünde Kararnamelerin Anayasaya Şekil Bakımından Uygunluğu Denetiminin Anlamı
a) Amaç Unsuru
b) Kapsam Unsuru
c) İlkeler Unsuru
d) Süre Unsuru
e) “Öncelik ve İvedilik” Unsuru
4. TBMM İçtüzüğünün Şekil Bakımından Anayasaya Uygunluğu Denetiminin Anlamı
VII. ANAYASAYA UYGUNLUK DENETİMİMİNİN YOLARI ( DENETİM ŞEKİLLERİ)
A. Soyut Norm Denetimi (İptal Davası)
1. İptal Davası Açma Yetkisi
2. İptal Davasında Süreler
3. İptal Davası Açılmasında Uyulması Gereken Usul Kuralları
B. Somut Norm Denetimi ( İtiraz Yolu)
1. Somut Norm Denetiminin Konusu
2. Somut Norm Denetiminin Koşulları
a) Bakılmakta Olan Dava Koşulu
b) Davaya Bakmakta Olan Bir “Mahkeme” Koşulu
c) İtiraz Konusu Hükmün Davada Uygulanması Koşulu
d) Davaya Bakmakta Olan Mahkemenin Uygulanacak Hükmü Kendiliğinden
Anayasaya Aykırı Görmesi veya Aykırılık İddiasını Ciddi Bulması Koşulu
3. Somut Norm Denetiminin İşleyiş Şekli
VIII. ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARININ ÖZELLİKLERİ
A. Kararların Kesinliği
B. Kararların Bağlayıcılığı
C. Kararların Gerekçeli Olması
D. Kararların Etkisi
E. Kararların Niteliği
F. Kararların Yürürlüğe Girmesi
G. Kararların Geriye Yürümezliği
IX. ANAYASA UYGUNLUK DENETİMİNİN USULÜ
X. ANAYASAYA UYGUNLUK DENETİMİNİN SONUCUNA KONU OLAN YAPTIRIM TÜRLERİ
A. Norm İptali
B. Zımni İlga Yoluyla Anayasa Normlarının Doğrudan Doğruya Uygulanması
C. Norm İhmali ve Anayasanın Doğrudan Doğruya Uygulanması
D. Anayasaya Uygun Yorum Tekniği
E. Yürütmenin Durdurulması
1. Anayasa Mahkemesinin 06. 07. 1972 Tarihli Kararı ve Yürütmenin Durdurulması
2. Anayasa Mahkemesinin 01. 08. 1985 Tarihli Kararı ve Yürütmenin Durdurulması
3. Anayasa Mahkemesinin 21.10.1993 Tarihli Kararı ve Yürütmenin Durdurulması
4. Anayasa Mahkemesinin Yürütmeyi Durdurma Kararı Verme Yetkisi Konusundaki Görüşümüz
